اثر پلاسیبو (Placebo Effect) به بهبودی یا تغییر در علائم یک بیماری گفته میشود که ناشی از مصرف یک ماده یا درمان بیاثر (مانند قرصهای قند یا آب نمک) است، نه به دلیل تأثیر دارویی خاص. این اثر ناشی از انتظارات و باورهای بیمار نسبت به درمان است و نقش مهمی در روانشناسی و پزشکی دارد.
مکانیسم اثر پلاسیبو
۱. انتظارات بیمار: اگر بیمار باور داشته باشد که درمان مؤثر است، مغز مواد شیمیایی مانند اندورفین (مسکن طبیعی) یا دوپامین ترشح میکند که میتواند علائم را کاهش دهد.
2. شرایط محیطی: نحوه ارائه درمان (مثلاً توسط پزشک معتبر یا در بیمارستان) میتواند اثر پلاسیبو را تقویت کند.
3. شرایط روانی: اضطراب، افسردگی یا استرس بیمار میتواند بر شدت اثر پلاسیبو تأثیر بگذارد.
موارد استفاده از پلاسیبو
– در آزمایشات بالینی برای مقایسه اثر داروی واقعی با دارونما.
– در درمان برخی اختلالات مانند درد مزمن، افسردگی و اضطراب.
– در پزشکی روانتنی (بیماریهایی که علائم فیزیکی دارند اما ریشه روانی دارند).
اثر نوسبو (Nocebo Effect)
برعکس پلاسیبو است؛ زمانی رخ میدهد که انتظارات منفی بیمار (مثلاً عوارض جانبی) باعث تشدید علائم یا ایجاد عوارض ناخواسته میشود.
جالب توجه
– حتی اگر بیمار بداند که دارو پلاسیبو است، باز هم ممکن است اثر داشته باشد (پلاسیبو باز).
– اثر پلاسیبو در بیماریهای مختلف متفاوت است؛ مثلاً در درد و افسردگی قویتر از سرطان یا عفونت است.
اثر پلاسیبو نشان میدهد که ذهن و بدن ارتباط عمیقی دارند و باورها و انتظارات میتوانند بر سلامت فیزیکی تأثیر بگذارند.
